Ngày 15/5/2026 tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025, đồng thời ra mắt phiên bản PCI 2.0 và lần đầu giới thiệu Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI). Báo cáo chỉ ra bốn điểm nghẽn lớn của khu vực tư nhân: thị trường đầu ra, tiếp cận vốn, tính minh bạch, và dự báo chính sách kèm chi phí không chính thức.
Sự kiện diễn ra đúng dịp tròn một năm Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành, trong bối cảnh đất nước đồng thời thực hiện ba cuộc cải cách lớn: sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34, chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, và thể chế hóa định hướng đưa kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Sau 21 năm liên tục triển khai, Báo cáo năm 2025 đánh dấu bước nâng cấp phương pháp luận lớn nhất từ trước đến nay. Báo cáo được xây dựng từ khảo sát thực chứng quy mô lớn với 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp FDI và 1.001 hộ kinh doanh trên toàn bộ 34 tỉnh, thành phố.
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký VCCI chia sẻ về báo cáo.
Bức tranh chung: tích cực nhưng còn nhiều áp lực
Đến hết năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng 6,6% so với năm 2024. Cùng với khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, khu vực tư nhân tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, tương đương 50,2% tổng số việc làm cả nước.
Số doanh nghiệp gia nhập thị trường năm 2025 đạt mức kỷ lục 297.500, tăng 27,4% so với năm trước. 85,7% doanh nghiệp cho biết đang duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động, phản ánh tâm thế thận trọng nhưng tích cực sau giai đoạn khó khăn 2023, 2024.
Bốn điểm nghẽn lớn của khu vực tư nhân
Báo cáo thẳng thắn chỉ ra 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, tăng mạnh so với mức 45,3% năm 2024 và 41% năm 2022. Đây là điểm nghẽn thị trường đầu ra rõ nét nhất, phản ánh sức cầu yếu cả trong nước lẫn xuất khẩu.
Về tiếp cận vốn, 75,5% doanh nghiệp khẳng định không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Tỷ lệ khoản vay yêu cầu thế chấp tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn đáng kể so với Malaysia (33,4%), Thái Lan (55,8%) và mức trung bình toàn cầu (68,3%).
Tính minh bạch và dự báo chính sách cũng là vấn đề lớn. Chỉ 6 đến 8% doanh nghiệp có thể thường xuyên dự đoán các thay đổi chính sách, 51,9% phải dựa vào mạng xã hội để nắm bắt dự thảo văn bản. Đáng lưu ý, 26% doanh nghiệp phản ánh phát sinh chi phí không chính thức khi xin giấy phép kinh doanh, cao gấp gần 3 lần mức trung bình khu vực (9,5%).
Năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khoảng cách lớn so với khu vực. Chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ, thấp hơn nhiều so với Malaysia (21,7%), Thái Lan (18,9%) và mức trung bình Đông Á và Thái Bình Dương (28,5%). Đối với khu vực hộ kinh doanh, 81,5% hộ ghi nhận doanh thu sụt giảm trong năm qua.
PCI 2.0 và năm địa phương dẫn đầu
Ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế, Phó Tổng thư ký VCCI, cho biết phiên bản PCI 2.0 được cấu trúc lại gồm 9 chỉ số thành phần với 98 chỉ tiêu, bao gồm: Gia nhập thị trường, Tiếp cận nguồn lực, Tính minh bạch, Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, Chi phí không chính thức, Cạnh tranh bình đẳng, Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, Thiết chế pháp lý và Chính quyền kiến tạo.
Năm 2025, VCCI chủ động chuyển từ công bố bảng xếp hạng cụ thể sang công bố 6 nhóm chất lượng điều hành do điều kiện khác biệt giữa các tỉnh, thành phố sau sáp nhập và tương đồng với thông lệ quốc tế. Điểm PCI trung vị toàn quốc đạt 63,90 trên thang 100.
Năm địa phương xuất sắc nhất (xếp theo bảng chữ cái) gồm: Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh. Điểm chung của nhóm dẫn đầu là cấu trúc điều hành cân bằng, với ít nhất 5 trên 9 chỉ số thành phần nằm trong top 10 cả nước. Trong đó, Bắc Ninh dẫn đầu về chính quyền kiến tạo (6,67 điểm) và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính (8,93 điểm); Đà Nẵng dẫn đầu toàn quốc về Gia nhập thị trường với 8,70 điểm; Hải Phòng có 7 trên 9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương cao nhất.
Lần đầu công bố BPI: đo lường đầu ra của khu vực tư nhân
Cùng với PCI 2.0, VCCI lần đầu tiên ra mắt Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI). BPI gồm 23 chỉ tiêu trên hai chiều cạnh, đó là sự phát triển của khu vực tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo. Nếu PCI đo lường đầu vào thể chế thì BPI đo lường đầu ra thị trường.
Kết quả thí điểm BPI 2025 ghi nhận ba địa phương dẫn đầu: TP. Hồ Chí Minh (5,67 điểm), Hà Nội (5,41 điểm) và Quảng Ninh (5,33 điểm). Trung vị toàn quốc đạt 4,20 điểm.
Phân tích tương quan cho thấy chất lượng điều hành (PCI) năm 2022 có liên hệ thống kê có ý nghĩa với hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) năm 2025, xác nhận tác động chính sách có độ trễ khoảng 3 năm. Đây là cơ sở quan trọng để kiên định với lộ trình cải cách dài hạn thay vì kỳ vọng kết quả tức thời.
Khu vực tư nhân sẵn sàng bứt phá nếu được khai thông điểm nghẽn
Phát biểu tại sự kiện, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, nhấn mạnh: "Khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ, đang tích lũy nội lực và sẵn sàng bứt phá nếu các điểm nghẽn về thị trường, vốn và minh bạch chính sách được khai thông quyết liệt trong 12 đến 18 tháng tới."
Để hiện thực hóa mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, Chủ tịch VCCI khẳng định chính sách cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Với cộng đồng doanh nghiệp dệt may, bốn điểm nghẽn được VCCI nêu cũng đang là những áp lực thực tế: sức cầu xuất khẩu chững lại tại nhiều thị trường trọng điểm, áp lực vốn lưu động lớn do chu kỳ thanh toán kéo dài, yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng cao từ nhà mua quốc tế. Báo cáo Kinh tế tư nhân 2025 và bộ chỉ số PCI 2.0 cùng BPI là tham chiếu quan trọng để doanh nghiệp đánh giá môi trường kinh doanh tại địa phương, đồng thời là kênh để VITAS phản ánh tiếng nói hội viên trong quá trình hoàn thiện chính sách thời gian tới.
Nguồn: VnEconomy
